Mungesë e vullnetit politik për ballafaqimin me të shkuarën

Në vendet e dalura nga ish kampi socialist në rrethana të reja shoqërore nuk duhet të ekzistojnë tema tabu, në veçanti për krimet e bëra nga pushtetët e kohës. Por, në Mal të Zi ende hezitojnë në këtë drejtim sepse mungon vullneti politik për ballafaqimin me të shkuarën si kudo në botën demokratike. Pikërisht  votimi i Rezolutës për gjenocidin në Srebrenicë, në Kuvendin e Malit të Zi, dëshmoj ndarjën e qytetarëve në bazë kombëtare, politike e fetare në këtë mjedis, që ka reflektuar  në shumicën parlamentare e cila përbët me një strukturë heterogjene të subjektëve politike, me animozitete në qeverisje

Nail  Draga

Duke marrë parasysh se krimet ndaj popullsisë në sajë të luftërave në ish Jugosllavi kanë marrë gjykimin dhe dënimin nga Gjykata Ndërkombëtare në Hag, ku gjenocidi në Srebrenicë mbetën krimi i  veçantë në Europë pas Luftës së Dytë Botërore, individë dhe parti politike të serbëve e mohojnë një vendim të tillë gjyqësor. Rasti i votimit të Rezolutës për gjenocidin në Srebrenicë në Kuvendin e Malit të Zi(17.6.2021) dëshmoj se në Mal të Zi vazhdon sindromi serb, ndaj luftimeve të zhvilluara në Bosnjë e Hercegovinë, që u dëshmu me refuzimin nga 19deputet serb të Kuvend.

Një qendrim i tillë duke mohuar një krim, përkatësisht gjenocid icili ka ndodhur në korrik të vitit 1995, dëshmon se popullsia serbe në Mal të Zi e cila në mënyrë aproksimative  përbën 1/3 e popullsisë së përgjithshme mbetet çështje shqetësuese! Dhe nga një qendrim i tillë para qytetarëve tjenë Mal të Zi paraqet sfidë për të tejkaluar një realitet shoqëror me pasoja aktuale dhe në të ardhmën.

Pushteti i ri para sfidave mëdha

Sipas informacioneve disponojmë  për gjashtë vite për krime luftës është procesuar vetëm një person, dëshmon se Mal Zi mungon vullneti politik për denimin e krimeve luftës. Pjesëtarët e familjeve viktimave luftës, presin me drejtë se pushteti i ri do angazhohet këtë drejtim, andajjanë para sfidave mëdha jo vetëm politike. Vetëm me ngritjene padive ndaj krimeve përkatësisht individëve përgjegjës, sikurse është rasti i Bukovicës, Shtërpcës, Rozhajës, Deportimit boshnjakëve etj., do dëshmohej gadishmëri për nuarkrimet e luftës, si mision për drejtësi ndaj viktimave këtëmjedis.

Ndonëse Mal Zi  nga viti 2015,  është ne funksionProkuroria Speciale Shtetërore(SDT) është përgjegjëse përzbatimin e Strategjisë për hulumtimin e krimeve luftës Mal Zi përkatësisht për ndjekjën e autorëve vepravepenale   krimeve luftës, deri tash mungon mbeshtetja e organeve kompetente, e po ashtu edhe vullneti politik kur është pyetje kjo çështje.

Vendime politike e jo gjyqësore

E dhëna se në lidhje me procesuimin e krimeve të luftës, prokuroria malazeze ka procesuar shtatë raste, duke ngitur padi dhe ndaj tyre kemi epiloge gjyqësore. Kështu në lidhje melëndët e „Deportimit“, „Bukovica“, “Husaj-Rozhajë“ të dyshuarit janë liruar me vendim gjyqësor. Ndonëse, në vendet përkatëse kanë ndodhur krime të luftës, me numër të madh të viktimash, është dëshmi transparente, se kemi vendime jo gjyqësore por të politikës ditore. Rezultatet e tilla  nga prokuroria dëshmojnë se në territorin e Malit të Zi  nuk kanë ndodhur krime të luftës, si dhe të tillët nuk i kanë kryer qytetarët e këtij vendi. Opinioni i gjerë e di se në territorin e Malit të Zi me angazhimin e udhëheqjës politike e shtetërore  kanë humbur jetën njerëzit në luftërat e viteve të 90-ta, në mbrojtje të gjoja Jugosllavisë, e cila ishte në shërbim të ideologjisë serbomadhe. Kujtojmë me këtë rast sulimin në Dubrovnik, Bosnën lindore etj. Në shërbim të kësaj ideologjie ishte edhe udhëheqja politike e Malit të Zi, deri në vitin 1997, kur definitivisht u distancu nga një politikë e tillë.

Deri sa nga prukoria speciale shtetërore deklarohen se ka munguar vullneti politik për denimin e krimeve të luftës(1.7.2021) del qartë se ky institucion nuk është i pavarur, por është nën ndikimin e politikës(pushtetit), që duhet të jetë shqetësim për të gjithë qytetarët!

Vrasja e kosovarëveHusaj-Rozhajë (1999)

Ndër krimet e luftës ka ndodhur territorin e Malit Ziështë edhe vrasja e qytetarëve nga Kosova cilët si refugjatëkanë depërtuar malësinë e Rozhajës, pikërisht vendinHusaj, më 18 prill 1999. Ndaj tyre refugjatëve kanë reaguarpjesëtarët e Ushtrisë Jugosllave, duke vrarë 21 persona dhedhjetëra plagosur. Ishte ky një akt kriminal, sepse kosovarëtishin qytetar zhvendosur nga lufta Kosovë, për gjeturshpëtim, por këtu gjetën vdekjën. Ndonëse shpëtuan ngaterrorizmi ushtarko-policor  serbë Kosovë, u vranë ngapjesëtarët e ushtrisë jugosllave(serbo-malazeze). Ndaj këtijprocesi janë zhvilluar disa seanca gjyqësore Mal Zi, porgjykata akuzuarit për këtë krim i ka shpallur pafajshëm(2014), duke dëshmuar nuk është favor drejtësisë, për denuar krimet e vrasësit e qytetarëve cilëtishin fajtor se ishin vetëm një kombi tjetër.

Drejtësia e munguar

Duke e marrë parasysh se krimet e luftës nuk vjetrohen, ështëobligim i prokurorisë rihapë lëndet e procesuara si pasuksesshme, sidomos lëndët siç janëBukovica“, „DeportimidheHusaj Rozhajë, sepse gjyqët, nuk kanë pasur forcë për vërtetuar se kemi pasur rast krimeve luftës.

Pasi të gjithë akuzuarit janë liruar, këta lëndë KomisioniEuropian(KE) i ka regjistruar si zbatim gabuar drejtësisë. Pikërisht duke marrë për bazë një konstatim tillë, ekzistonmundësia përseri mbahet gjyqi për rastët e „Deportimit“, „Bukovicësdhe ate nëHusaj Rozhajë, por duhet ekzistojë vullneti politik i pushtetit, çështje kjo e cila deri tash ka munguar.

Përfundimisht, pa ndryshime ne prokurori e gjyqësi është iluzion presim ndonjë ndryshim cilësor dhe profesional, sepse këtoinstitucione  ka qenë te politizuar, përkatësisht nën ndikimin e politikës ditës. Andaj i mbetet pushtetit ri angazhohet këtë drejtim,   favor drejtësisë munguar dhe barazisëqytetare e nacionale si kudo botën demokratike.

(29 shtator  2021)

Furra Tahiri