Vojvodët e Trieshit, trashëgimi e kujtesës

Nga Gjekë Gjonaj

traditën historike   trieshjanëve vend veçantë edhe vojvoda, Emërtimi   “vojvodë” ,siç shpjegohet në  veprën “ Leksikoni historik i Malit të  Zi”,  botuar në Podgoricë në vitin 2005,   ka qenë titull ushtarak mesjetar ( komandant ushtrie, urdhërdhënës). Vojvodë kuptimin e drejtë dhe gjithëpërfshirës,  kanë qenë  prijës, respektivisht  kryetarë   një vëllazërie madhe brenda një fisi caktuar Triesh.Domethënë vojvodë nuk kanë pasur të gjitha fiset  trieshjane , por kryesisht ato më të mëdhatë. Titulli vojvodë ka qenë i trashëguar, sikurse edhe  titulli bajraktar ( shqip flamurtar).   Këta njerëz   dalluar për aftësitë  dhe vlerat e tyre individuale dhe njerëzore  nga  disavëllazëri e fise këtë trevë shqiptare  fillimisht kanë qenë ngarkuar   qeverisë osmane. Ataishin njerëz besueshëm   pushtetit turk, cilët  ndiqnin  zbatimin e urdhrave , sidomos pas   reformës Tanzimatit e cila filoi   vitin 1839  dhe përfundoi Periudhën e Parë Kushtetuese , vitin 1876.   gjthë vojvodëttrieshjanë  zgjdheshin dhe  emrëoheshin ngaveziri i Shkodrës  (pusheti osman).

Edhe pas  rënies   pushtetit turk     vojvodëtvazhdojnë  udhëheqin ( “ sundojnë)”   këtë bajrak, deri gjysmën e dytë shekullit 19-të. Prej kohës kur  ushtria malazeze hyri  ( pushtoi)   Triesh, dy vite para Kongresit Berlinit, vojvodët i zgjodhi dhe i emëroi  pushteti iatëhershëm malazez.   Kjo nuk ndodhi vetëm Triesh, por edhe trevat e tjera Malësisë Madhe, Hot, Grudë e Kojë.  Vojvodët e këtyrekrahinave ishin  njerëz besueshëm   Perandorisë  Osmane, Mbretërisë Jugosllavisë dhe Mbretërisë Malit Zi.  Shikuar nga aspekti i asaj kohë vojvodëttreishjanë por edhe   krahinave tjera, edhe Perandorinë Otomane edhe   Mbretërinë e Malit Zi  e deri Luftën e Dytë Botërore,kujdeseshin për interesat vendore  dhe zbatoninligjet. Pavarësisht se vojvodët  shqiptarë-malësorë  janë   emëruar nga ushtria turke  dhe mbretëtria malazeze gjithmonë     janëpërpjekur   me  gjithë forcën e mendjes dhe  trupit veprimet e tyre ishin   pajtim me interesin e popullit vet. Ata, radhë parëdhe mbi gjitha, vendimet e veta i merrnin  favor  ruajtjes    qënies shqiptare, duke mosbërë  asnjë kompromis me  pushtuesit,   dëm mbrojtjes   kauzës kombëtare shqiptare.  

Nga dëshmitë dhe bisedat e  trieshjanëve vjetër, por edhe malësorëve tjerë moshuar, rezulton se vojvodët, bashkë me bajraktarët dhe krerët e tjerë fiseve luftoninpër liri e  barazi     popullatës  vendase,  rrethana historike jashtëzakonisht pafavorshme për shqiptarët. këtë aspekt, mendoj se duhet shikuar dhe vlerësuar rolin, rëndësinë dhe kontributin e tyre nëpër shekuj.

Referuar tregimeve moçme, mbështetur   kujtesën e   trieshjanëve dhe  literaturës ka rënë dorë,  do  përpiqem jap emrat e vojvodëve   Trieshit, nga fillimi i shekulitXVIII  e deri   vitin 1876, me rënien e Trieshitnën administrimin e Malit Zi,  kur edhe u zhduk ekzstimi i  Institucionit Bajrakut  malin e Trieshit. Thuhet, dhe është shënuar  ngadisa autorë trieshjanë,  se  qysh se dihet , përvojvodë    këtë cep Malësisë Madhe,  kanë qenë   nga  vëllazëria  ( fisi)  i Delajve, ngaDukajt e Budzës (Buxës)  dhe  nga Nikprëlajt e Bëkajve (Trieshi i Epërm). Ndërkaq  vojvodë nga Trieshi i Poshtëm kanë qenë  vetëm nga fisi Gjeloshaj  Nikmarashit.

shumti vojvodë Triesh ka trashëguarfisi-vëllazëria Gjeloshaj nga fshati Nikmarash. Nga ky fis vojvodë ka qenë: Lulë Nika. Pas tijvjen Broq Lula, kurse vonë  Prëlë Broqi,  Gjokë Prëla,   Gilë Doshi, Mark Gjeloshi,NikëGjeloshi, Prëloc Marku dhe Marash Marku. Ky ifundit e mori vojvodllëkun moshën 20  – vjeçare  dhe e mbajti plotë 31 vjet, kur  edhebëhet kapidan i Trieshit,   cilën detyrë lartëe ushtron  26 vjet, deri vdekje. Vlen theksohet se Marash Marku e mbajti pushtetin(sundoi)   Triesh gjithsej 57 vjet ( 31 vjetvojvodë ).

Fisi i Delajve  ka pasur   një  vojvodë – Pal Lekën.  Një vojvodë shumë ka pasur fisi i Dukajve  fshatit Budzë. Vojvodë këtij fisi kanë qenë Makal Raçku dhe  djali i tij Lala.

Nga fshati Bëkaj  vojvodë i parë u  Marku iShqepanit. vonë atë e trashëgoi i biri, Drashku ( Dreshku), e pastaj  vazhdoi jetëvojvodë Nikë Prëla, njëherazi themelues ishtëpisë vojvodëve Nikprëlaj.  Nikën e trashëgoi nipi i tij Leka. Mbas Lekës  vojvodëerdhi  i biri i tij Pali . Meqë djali i Palit  nuk ishtei aftë  për ta trashëguar jatin , vojvodë bëhetnipi i tij Huso Telash Deda. Atë e trashëgoi Dedë Husi, vojvoda i fundit nga fisi  Nikprëlaj.  

Triesh  vojvoda ishte mbi  bajraktarin. Vojvoda ishte i pari, ndërsa bajraktari i dyti. Vojvoda Triesh  printe gjitha tubime.  Fliste i pari. Rrinte  i pari. Ky nderim u bëhejvojvodëve   Triesh,   me sa kam njohuri  unë( mos qofsha gabim)   është i veçantë dhe ivetëm.  krahinat tjera Malësisë   Madheishte ndryshe. Vojvoda ishte nën bajraktarin. Një bajrak trevat e Shqipërisë Veriut kishtedisa vojvodë sipas katundeve ( fshatrave ).

Furra Tahiri